Cái chết của Netscape.

Là trình duyệt web đầu tiên, là người bắt đầu cho cơn sốt Dotcom, hay có là người châm ngòi Internet đi vào Mass Adoption,... thì cũng chẳng có gì đảm bảo chắc chắn thắng. Đó là Netscape. Đó cũng là case study cần biết nếu đầu tư Crypto.

Rất nhiều case study điển hình đã diễn ra ở giai đoạn Bong bóng Dotcom, mà nếu tìm hiểu bạn sẽ nhận ra nó đều đã - đang - sẽ lặp lại với Blockchain, thậm chí là AI. Bởi vốn dĩ cả 3 đều là công nghệ mang tính "cách mạng" và tác động trực tiếp đến kinh tế, phát triển của xã hội.

Việc đào sâu Bong bóng Dotcom giúp mình rất nhiều trong việc quan sát, đánh giá và đưa ra góc nhìn mang tính xác suất cao về những gì sắp có thể xảy ra trong Crypto.

Vậy hãy bắt đầu trước về Netscape. Một cái tên đi đầu, kích cho cả 1 ngành công nghệ phát triển,... Tại sao chết?

Internet vốn dĩ đã xuất hiện vào 29/10/1969 với tên gọi là ARPANET, mọi thứ vẫn còn rất sơ khởi, tin nhắn đầu tiên được gửi cũng chỉ mới nằm trong phòng thí nghiệm. Tới những năm 90s nó vẫn là một thứ gì đó chẳng mấy dễ hiểu và dễ dùng cho đại đa số.

Cho tới khi @pmarca phát triển Netscape vào năm 1994.

Nó chính là trình duyệt web đầu tiên mà người bình thường cũng xài được. Thay vì trước đó, Internet gần như chỉ là chỗ cho dân tech, nặng học thuật, "thủ khoa khối A" dùng và nói chuyện với nhau bằng những câu chuyện kỹ thuật, công nghệ, hạ tầng,...

Ngày 9/8/1995, Netscape lên sàn IPO với định giá 2.9 TỶ USD, ngay cả khi chưa có lợi nhuận, business model cũng chưa rõ ràng và chứng minh được sự bền vững.

Một mình một ngựa, Netscape thành tâm điểm của mọi sự chú ý.

Cuộc đua chỉ thực sự bắt đầu khi Internet Explorer của Bill Gates xuất hiện vào tháng 8/1995, ngày mà bạn có thể bắt đầu đếm ngược cho tới khi Netscape sụp đổ. Và cũng chính từ giai đoạn này, bạn sẽ bỏ túi được nhiều bài học, cơ sở để quan sát đánh giá khi đầu tư trong thị trường Crypto.

Trước khi đi tới những kết luận, đúc kết về điều gì đã khiến Netscape thất bại, mình sẽ làm một phiên bản highlight những diễn biến chính của màn so găng này.

#1) Tháng 8 năm 1995:

Microsoft phát hành Internet Explorer 1.0. Sau đó, họ nhanh chóng tung ra nhiều phiên bản Internet Explorer kế tiếp mà không tính phí người dùng.

#2) Tháng 9 năm 1995:

Netscape Navigator 2.0 được phát hành. Cùng với Netscape Mail, nó đã phát triển từ một trình duyệt web đơn thuần thành một bộ ứng dụng Internet toàn diện. Họ miễn phí cho mục đích sử dụng tại nhà và giáo dục và tính phí cho doanh nghiệp.

#3) Tháng 11 năm 1995:

Internet Explorer 2.0 được phát hành dưới dạng tải xuống miễn phí và có sẵn cho tất cả người dùng Windows mà không mất phí.

Và các đối thủ cạnh tranh khác cũng bắt đầu xuất hiện: InterAp, Quarterdeck Browser,... cạnh tranh nhau bằng sự miễn phí.

→ Người ta gọi đây là giai đoạn: Browser Wars.

#4) Tháng 8 năm 1996:

Netscape 3.0 giới thiệu thêm nhiều tính năng mới như màu nền bảng, các plugin mới, kho lưu trữ,... Còn Microsoft phát hành Internet Explorer 3.0, tương đồng về tính năng với Netscape Navigator.

Tuy nhiên, Netscape Navigator vẫn giữ vững vị trí dẫn đầu không thể tranh cãi trong số các trình duyệt web. Cuộc chơi vẫn là: Netscape và Phần còn lại.

#5) Tháng 6 năm 1997:

Netscape ra bản 4.0 với nhiều tính năng hơn: Netscape Navigator, Netscape Address Book, Netscape Mail và Newsgroups, và Netscape Composer. Netscape vẫn giữ vị trí dẫn đầu nhưng phần mã nguồn đang ngày càng phức tạp và khó bảo trì.

Còn Internet Explorer thì vẫn đang đạp hết ga, hết số để đuổi theo. Có lợi thế người đi sau, né được những "ổ gà" trong phần thiết kế mã nguồn từ đầu.

#6) Tháng 10 năm 1997:

Internet Explorer 4.0 được phát hành, và cùng với đó, cục diện cuộc chiến trình duyệt đã thay đổi. Nó được cài đặt sẵn trong Microsoft Windows với tư cách là trình duyệt mặc định (lúc đó chiếm hơn 90% thị trường máy tính để bàn).

Internet Explorer đã giành được một lượng lớn người dùng khi cuộc chơi đã phải đi tới giai đoạn phải tập trung, đua nhau ở sức mạnh phân phối.

#7) Tháng 1 năm 1998:

Netscape tuyên bố tất cả các phiên bản trong tương lai sẽ miễn phí và mã nguồn mở. Netscape ngày càng bị chỉ trích vì các lỗi sản phẩm và việc bổ sung tính năng không cần thiết.

Netscape 5.0 chậm trễ, trì hoãn lại càng gây thất vọng.

Đối thủ làm khi bạn ngủ, đối thủ chạy còn bạn đi bộ → Dấu hiệu của dấu hiệu.

#8) Tháng 11 năm 1998:

Internet Explorer 5.0 ra mắt, chính thức lần đầu tiên dẫn đầu thị trường.

Còn Netscape 5.0 chết từ trong trứng. Team quyết định đập đi xây lại toàn bộ mã nguồn cho Netscape từ đầu.

AOL mua lại Netscape với giá 4,2 tỷ đô la.

#9) Tháng 10 năm 2007:

Netscape Navigator 9 được phát hành dựa trên Firefox 2. Thời điểm đó, miếng bánh trình duyệt web đang được chia như sau:

Internet Explorer (77,4%) - Firefox (16%) - Netscape (0,6%).

#10) Tháng 12 năm 2007:

AOL "cắt lỗ". Họ thông báo ngừng hỗ trợ Netscape và không phát hành thêm bất kỳ phiên bản nào nữa.

Bạn đang thấy có khá nhiều "cái quen quen", phải không?

Lợi thế "đi đầu", "công nghệ" chưa bao giờ là món vũ khí cạnh tranh bền vững nhất nếu nó đứng một mình. Netscape đã bắt đầu thua và thua nhanh hơn khi mặt công nghệ trên thị trường tiến về mức tiệm cận nhau.

Sự thay đổi, bổ sung trong sản phẩm lúc đó không thực sự còn tạo ra những khác biệt vượt trội, đặc biệt, những thứ mang tính innovative, primitives nữa. Cuộc chơi lúc này đi tới phase: cạnh tranh về năng lực kinh doanh, khả năng phân phối, marketing.

Nhìn chung, đây là một số lý do + bài học bỏ túi từ cái chết của Netscape:

1. Netscape không có lợi thế phân phối:

2. Mô hình kinh doanh không bền vững:

3. Thua vừa vì chậm, vừa vì là người đi đầu:

Ở đây mình thấy rất nhiều người gọi việc "đập đi xây lại" là chiến lược sai. Mình không nghĩ vậy. Vì Netscape đang chịu rủi ro là người đi đầu nên có những sai trong kiến trúc mã nguồn sản phẩm không thể lường trước được.

Và khi hạ tầng kiến trúc sản phẩm đã quá lớn và quá phức tạp, nếu cải tiến dần đôi khi mất rất nhiều thời gian hơn hoặc bug mẹ sinh bug con.

Thương trường là chiến trường. Cạnh tranh luôn luôn hiện diện. Không có gì gọi là đảm bảo luôn thắng hoặc chắc chắn thắng trong cuộc chơi này. Internet Explorer đã knock out Netscape, ngồi chễm chệ ở vị trí số 1. Nhưng bây giờ còn ai dùng?

Đừng để tư duy cũ và sự bảo thủ quản lý portfolio giùm cho bạn.